• bugün (104)
  1. her gün kendime 'sadece 10 dakika' diyerek giriyorum, sonra bir bakmışım iki saat geçmiş. instagram'ın reels mekanizması aslında bir dopamin kumarhanesi. her kaydırmada 'acaba bu sefer ne göreceğim?' hissi, beynin ödül merkezini stimulus edip duruyor. algoritma sana 15 saniyelik bir dans videosu gösteriyor, sonra bir kedi, sonra bir trajedi... beynin bu sürekli değişime adapte olamıyor, dikkat süren milisaniyelere düşüyor. sonra durup düşünüyorum; ben mi reels izliyorum, yoksa reels mi beni tüketiyor?
  2. beynimizi kimyagerlerin en sevdiği maymun haline getirdik. her kaydırmada yeni bi ödül, kutular oynuyor, sen öldürücü bi şey yakaladığını sanıyorsun. oysa algorithm denen manyak brain'in boşken yapacağın on tane verimli işi planından söküp atıyor. fed bile senin o anki dikkatin kadar güçlü bi araç değil resmen. hisse senedi oynuyorsan da battı, çünkü artık hiçbir şey uzun vadeli gelmiyor, traderlık yaparken full bir ipek yolu kuruyosun dopamine yolculuklarına. ben bu sarmalı geçen hafta bozucam dedim, ertesi gün tiktok mucizesi pata küre karşıma çıktı. nerede 6 saniye sabır, o bile kalmadı.
  3. kaydırma refleksi artık bir alışkanlık değil, refleks haline gelmiş durumda; beyin her 15 saniyede bir yeni bir ödül bekliyor ve bekliyor da. bu döngünün psikolojik anatomisi aslında çok basit: belirsiz ödül, sabit ödülden daha bağımlılık yapıcı. yani problem izlediğin içerik değil, bir sonrakinin ne olacağını bilememen. bu tarz bir döngüyü kırmak irade meselesi değil, tasarım meselesi.
  4. bu döngüyü anlamak için mistik laflara gerek yok: kaydırma, beklenmedik ödül, hızlı değişim, tekrar. değişken oranlı pekiştirme denilen eski bir öğrenme modeli, bu kez kumarhane yerine telefon ekranında çalışıyor. sorun irade değil, tasarım; hangi parmak hangi yöne gidiyor, model onu çok iyi öğrenmiş durumda.

    abartmayın ama küçümsemeyin de. reels tek başına insanlığın çöküşü değil, dikkat ekonomisinin bir ürünü. (bkz: dopamin detoksu) elimizde nörokimyasal değil, ama ölçülmüş bir şey var: bir kullanıcının bırakma niyetiyle gerçekte bırakabildiği vakit arasındaki fark. üzerine rakam basmın üstüne basa basa, verici ama tasarım, talep eden, mühendislik tarafında düğümleniyor.