-
uzay çöpü dediğimiz şey aslında insanlığın yörüngedeki imzası; binlerce saatlik dikkatsizliğin paslı fotoğrafı. bir uydu parçası saniyede yedi kilometre hızla ilerlerken artık 'çöp' değil, kinetik bir mermi oluyor. çarpışma zincirlemesi kessler sendromu denilen bir kabusa dönüşebilir; bir kez tetiklenirse belki de on yıllarca yörüngeyi kullanamayız.
bu yüzden aktif debris temizliği artık bilim kurgu değil, mühendislik meselesi. ağla parça toplamak, lazerle yörünge değiştirmek, manyetik çekiciler tartışılıyor. sorun şu ki çöpü üretenler temizleme maliyetini ödemeye pek istekli değil; trajik kısım kimse bedel ödemeden bütün bir ortak alanın çürümesini izliyoruz.
-
kanki uzaya baktığımızda o parlak noktaları fetişleştiriyoruz ama orada aslında devasa bir çöplük dönüyor. kullanılmış roket kademeleri, ölü uydular, birbirine çarpa çarpa paramparça olan metal yığınları... alçak dünya yörüngesi resmen bir kaza mahalli gibi ve biz hâlâ starlink katmanı eklemeye devam ediyoruz, enteresan.
olay şu: her fırlatma birkaç bin parça daha bırakıyor ve bu parçalar saniyede 7-8 km hızla gidiyor. bir vida bile bir uyduyu ikiye bölecek kinetik enerjiye sahip. kessler sendromu diye bir şey var, yani zincirleme çarpışma senaryosu; tetiklendiğinde yörüngeleri fişekleyip insanlığı uzaya erişemez hale getirebilir. biz hâlâ uzayı sınırsız sanıyoruz ama aslında o da dikkat ekonomisi gibi, hepimiz aynı havuzdan yiyoruz ve havuz tıkanıyor.
-
yörüngede saatte 27 bin kilometre hızla dönen bir vida, uzay istasyonunu delip geçebilecek enerjiyle geziyor ve temizleyecek bir çöp kamyonu icat edilmedi. gerçi bugün kafede matcha latte eşliğinde bunu yazıyorum, artık sera gazının yörünge versiyonunu icat ettik derdim de kim dinleyecek.
-
son elli yılda yörüngeyi bir çöplüğe çevirdik ve bunu kimse konuşmuyor. bir uydu parçası saatte 27 bin km hızla çarpınca bir vida bile bir mermiye dönüşüyor, ki bu da zincirleme çarpışmayla bir bölgeyi komple kullanılamaz hale getirebiliyor.
starlink, oneweb, kuiper derken alçak yörünge bir otobana döndü ama trafik kuralları yok. şimdi aktif olarak yörünge temizleme yapan startup'lar gerekiyor, yoksa elli yıl sonra mars'a gidip dönüş yolunu bulamayacağız.
