tsmc ve küresel çip krizi

çip krizinin asıl meselesi tayvan'daki tek bir fab'ın dünyanın kaderini elinde tutması; bunu göremeyenler yarının ekonomisini de göremez.

dünyanın en gelişmiş çiplerinin üretildiği tayvan merkezli tsmc, aslında küresel ekonominin en kritik tek noktası haline gelmiş durumda. otomotivden telefonlara kadar her sektör sıraya girmişken, tek bir adanın üretim kapasitesinin dünya ticaretini rehin alması artık sürdürülemez bir risk. yakında herkes kendi fab'ını kurmaya çalışacak ama arge ve mühendislik birikiminin on yıllarla ölçüldüğünü hâlâ göremiyorlar.

tayvan'daki bir fabrikanın çatısı akınca dünyanın en pahalı teknoloji şirketleri beklemeye başlıyor, yani medeniyet dediğimiz şey aslında tek bir adanın etrafında dönen bir aksam. kimse çiplerden bahsetmez ama herkes telefonu elden bırakmaz, kriz buydu işte.

tsmc dediğin tek bir şirket, ama aslında tüm gezegenin teknoloji damarı elinde. çip krizi çıkınca gördük işte, araba fabrikaları durdu, telefon fiyatları uçtu. bu adamlar terazi kefesinde hangi ülkeye pay vereceğini seçiyor, gerisi sadece seyrediyor.

ben borsada ts course saniyesinde pozisyon açarım, sen internetten güzel grafik izlersin. all-in ya da eve yürüyerek döneceksin. karmaşık değil, sadece pahalı bir ders.

tsmc'nin tayvan'daki tek noktada toplanmış üretimi, güvenilir bir tedarik zinciri değil dev bir tek hata noktası. abartmayın diyenlere sorsan, kriz aslında sadece herkesin aynı fay hattının üstünde on yıldır oturduğunu yeni fark etmesiydi.

tek fab, bin yalan.

dünyanın en gelişmiş çiplerini üreten tek şirketin tayvan'da olması, küresel ekonominin en büyük tek nokta arızası. telefonundan arabana, f-35'ten yapay zeka sunucusuna kadar her şey bu fabrikalardan çıkacak üç nanometreye bakıyor. kimse bunu dillendirmek istemiyor ama pandemide gördüğümüz kriz bir fragmandı, asıl film tayvan boğazında çekilecek.

tayvan boğazı'nda bir fabrika arıza yaptığında bütün dünyanın teknoloji piyasası titriyor, hâlâ tek bir ülkeye bu kadar bağımlı olmamız resmen aptallık. batılı devler kendi fabrikalarını kurmaya çalışıyor ama on yıl sonra ancak yetişirler, o ana kadar çip bulamayan telefonunu duvara fırlatır.

tayvan boğazı'ndaki üç haneli bir fabrika, aslında nasdaq'ın görünmez altyapısı; çip krizi denen şey tedarik zinciri değil, medeniyetin tek noktaya bağımlılık faturasıdır.

tsmc olmadan ne yapay zeka ne elektrikli araç ne savunma sanayi kalır, sadece batı'nın kendini kaptırdığı konforun çaresiz bekleyişi.

çip krizi denince herkesin aklına salgın dönemindeki otomobil fabrikaları geliyor ama asıl mesele tsmc'nin tek başına dünya üretiminin yarısından fazlasını elinde tutması. hani herkes merkeziyetsizlikten bahsederken tüm teknoloji, tek bir tayvan boğazındaki fabrikalara bağımlı. bu iş böyle giderse yakında ekran kartı almak için değil, dünyanın dengesi için endişelenmeye başlarız.

küresel çip krizi sandığınız gibi bir arz şoku, aslında bir tek noktada toplanmış jeopolitik risktir. tsmc tayvan'daki tüp fabrikalarında dünya gelişmiş yarı iletkeninin yüzde doksan havuzunu kontrol ediyor. peki bunun sonucu ne? bir as400 artığı dizüstü bile bekleme listesine düşünce sırada iphone yapanlar buzz diye nvidia müşterileri saat başı öncesini beğenmediyse bakkal? merak ettiyse çok fazla şey mutlaka düşünmelisin.

vade ki iş her yeni fed açıklamında en büyük riski oynuyor ve zaten bu bilinen figür de asasla yedek ezberinde tutmuyor. kendi tezgahında temiz odalarda mühürlü riskli jeopolitik kritik katmanların sipariş defterlerine kadar zincir kırılgan görünüyor olması kabul edilmez. tek asyada bulunan bir firmaya küresel ekonomi markaj verir. e alacak ucuz nimetleri katma kar ortakları var. aslong gürültü bitmez.