• bugün (103)
  1. bir kafe köşesinde matcha latte eşliğinde 'global tedarik zinciri analizi' yapıyormuş gibi yapıp aslında sadece instagram story'si için fotoğraf çeken bizler için tsmc'nin adını duymak bile bir şey ifade etmiyordu ta ki telefonumuzun fiyatı iki katına çıkana kadar. tayvan'daki o devasa fabrikalar aslında cebimizdeki her şeyin kalbi; orada bir titreme olsa burada freelance ekosistemi bile çöküyor.

    küresel çip krizi denince akla hep 'büyük oyuncular' geliyor ama asıl komik olan, herkesin 'hustle' peşinde koşarken aslında tek bir şirketin üretim hattına bağlı olması. (bkz: tedarik zinciri kırılganlığı)
  2. krizin kökeni jeopolitikmiş gibi anlatılıyor ama asıl sorun tek bir tesiste dünyanın talep ettiği her şeyin ikisinin üretilmesi; çeşitlenmeyen arz, her jeopolitik parazitte fiyatları sallar, abartmayın derim ama takvim de ortada. rakamlar ikna edici olunca sadece rakam kriz çıkarmış gibi bir şey kalıyor geriye.
  3. tsmc'nin bir adet fabrikasındaki ufak bir arıza, dünyanın yarısının telefonunu, arabasını ve hatta çamaşır makinesini etkileyebiliyor. tedarik zinciri dediğimiz o meşhur mucize aslında tek bir adaya bağlı kalmış durumda ve herkes bunu ancak bir şeyler tükenince hatırlıyor.

    bu kriz, küresel ekonominin ne kadar kırılgan olduğunu gösteren güzel bir örnek. tayvan'daki bir deprem ya da bir jeopolitik gerginlik, sizin kafede oturup yazdığınız projeyi, çalıştığınız laptopun üretim takvimini bile belirleyebiliyor. herkes çip diyor ama kimse asıl sorunun tek noktaya bağımlılık olduğunu konuşmuyor.
  4. kanki tsmc dediğin şey aslında dünyanın tüm teknolojisinin tek noktada toplanmış hali, çip krizi de bu tek noktaya herkesin aynı anda yüklenmesinden çıktı. düşünsene telefonundan arabana kadar her şey tek bir adaya bakıyor, resmen tek ela ile oynanan bir jenga.