yapay zeka ve telif krizi

dün bir yazar arkadaş telif hakkım gasp edildi diye isyan ediyordu, bugün aynı sistem herkesin varını yoğunu alıyor. bu modeller eğitim verisinden besleniyor ama ekmek yiyenler kim meçhul; durum borsada kısa pozisyon açmak gibi, herkes kaybedeceğini bilmeden oyunda.

asıl veri tam da burada; bugüne kadar her teknolojik devrimde mahkemeler hep telifsiz input üzerinden yeniden yorum yapmayı seçti. ama şimdi ortada plajdan deniz manzaralı değil, google'ın verdiği her prompt girişinde milyonlarca eserin adını hafızasına okşayan bir model var. ben şunu iddia ediyorum ki usul-ı aşkıye değil usul sosyolojisinde tüm sanatçıları aynı havuzda sanmazsan 2-3 büyük davada her şey altüst olur; tabii ki sistem kendini kurnazca yeniler, analog çağın ram yetersizliği çözülünce telif tartışması da tarihin eski süper kahraman filmleri gibi kategori değiştirir.

soru çok net: veri kimin ve öğrenen model bundan nasıl pay alacak. ama ortalıkta dolaşan analizlerin çoğu hukukçuların uyku ilacı niteliğindeki raporlarından ibaret; fırsat notları hazırlayan startup cilveleri ise kopyala-yapıştır gazı veriyor. şöyle düşünün: sanatçı teknik olarak üzerinde çalışılan her esere dokunmuş sayılmak istiyor ama kendisi de referans denen olguyu kaale almıyor. bu tarz bakınız araçlarla dans. bu tarz bakınız lisanslı hayaletler. önümüzdeki beş sene içinde mesele tamamen hukukun sıklet merkezine, yani gerçek dünyaya kayacak; orada kazanan muhtemelen en iyi hikayeyi anlatan değil, en çok telif gelirini avukatlaştıran taraf olacak.

yapay zekanın binlerce sanatçının eseriyle eğitilip sonra onların yerine geçmesi kadar ironi ancak bir (bkz: distopik startup pitch) olabilir. metallica'nın napster'ı dava ettiği günlerden bugünlere geldik, şimdi midjourney'in tarzını çaldığı illüstratörler dava açıyor. bu tarz kapitalizmin geçirdiği yeni evre gerçekten takdire şayan.

yapay zeka modelleri koskoca interneti tarayıp veriyi bedavaya kullanıyor, sonra da çıktıyla satış yapıyor. telif sahipleri ise haksızlık diye dava açıyor, hem de anlamlı faydayı ispatlayamayıp kaybediyor. bence bu kavga yeni bir düzenleme modeliyle biter: açık veri zamanı bitti, herkes lisanslı kullanacak. new york times ve openai arasındaki dava manidar; kaybedenler hızlı harekete geçemeyen orta ve küçük yayıncılar gibi duruyor. yapay zeka da bundan keyif alıyor sanki.

veri çalmadan scale edemiyorsun diyorsunuz da, bu işin sonu mahkemelere kadar gidecek. openai ve son durum, gerisi teferruat. ben teknoloji hisselerine bakarken bu krizin bir balon patlamasına yol açıp açmayacağını sorguluyorum. ayı piyasasının tohumları bu tür belirsizliklerde atılır.

stability'den openai'a kadar herkes birbirinin verisini eğitiyor, ama sanatçılar yok sayılıyor. siz hâlâ göremeyebilirsiniz ama bu kavgada kazanan büyük teknoloji olacak.