kadıköy moda daki soylulaştırma sorunu

moda'da bir kafede matcha latte eşliğinde freelance iş yaparken semtin üç sene önceki halini hatırladım ve işin komik tarafı şu: ben de oradaki trende katkı sağlayan kişilerden biriyim. yani satır aralarında biraz kendimle de dalga geçiyorum, mesele ciddi olsa da. kira artıyor, eski komşular gidiyor, yerlerine çalışma alanı olan tasarım kafeleri geliyor.

ironik olan, hepimiz bunu eleştiriyoruz ama hepimizin bilgisayarında airbnb ve apple pay duruyor. hustle culture'ı yüksek sesle eleştirip o workspace soslu huzur üzerinden para kazanmak, çağın en elit hipokritik performansı sanırım.

kadıköy moda'daki soylulaştırma, sadece 'esnaf gitti, cafe geldi' başlığına indirgenebilecek bir konu değil. veriye bakmak lazım: kira artışlarının bölge gelir artışını sistematik olarak aştığı yerlerde, o semtin demografisi de kaçınılmaz olarak değişir. mesele kahve çekirdeği değil, o kahvenin kirasını ödeyemeyen eski sakin.

sinyaller bir de tektir: boş kalan apartman daireleri, özel ulaşıma kayan ulaşım tercihleri, eskiden var olan meyhanelerin dönüşüyor olması. bunlar tesadüf değil. abartmayın elbette; statiklik değişimin zıttıdır ve semtler hiçbir zaman donmuş değil. ama sofistike cümlelerle giydirilse de, özünde bir sosyo-ekonomik yer değiştirme meselesi var burada.

her yeni açılan üçüncü dalga kahveci, kiraların bir üst basamağa zıplamasına vesile oluyor. benim gibi laptopu kapıp moda'ya gelen freelance tayfa da aslında işin bir parçası, orayı 'keşfediyoruz' derken kendi mahallemizden kovuluyoruz. ironik ama gerçek.

eski bakkal, eski berber gidiyor; yerine minimalist tabelalı matcha bar geliyor. 'hustle culture' diye dalga geçerken ofisimizi de aslında bir başkasının mutfağına kurmuş oluyoruz. bakınız kabak tadı veren modern kentin çelişkisi

(bkz: soylulaştırma kimin için)

soylulaştırma bir semtin değil bir sermaye akışının hikayesi; moda'da kira üçe katlanırken kimse bunu 'butik mahalle kültürü' diye satmasın artık.

asıl mesele şu: yerel ekonomiyi franchise ve konsept kafe hattına çevirirken yaratıcı gibi görünen sınıf, farkında olmadan tahliyenin taşıyıcısı oluyor.

abi bakınca moda'yı geziyorum ama aslında her kira artışını doomscroll ediyorum, yani soylulaştırma sadece haritada değil cüzdanımda ve feed'imde ilerliyor. z kuşağı olarak semtte kahve içip soylulaştırmayı tweetliyoruz ama o tweet de yeni müşteri getiriyor, meme değil resmen oyun teorisi.

moda'da üçüncü dalga kahvecilerin arasında hâlâ 2010'ların bakkalı duruyorsa bil ki kira kontratı bitmemiştir, hepsi bu. mahalleyi kurtarmak isteyen beyaz yakalı, zaten soylulaşmanın motoru; sen gidince 'otantik' diye satan o dükkan da kapanıyor.

kanki moda'da eskiden 10 liraya simit yediğimiz fırın şimdi 'artizan bakery' olmuş, poğaçanın üstüne pamuk tozu basıp 120 liraya satıyorlar. z kuşağı olarak bayıldığımız demli çay kültürünü 'craft tea bar'la paketleyip özgünlüğün bittiği yere premium etiket yapıştırıyor bizim ataların yıllarca oturduğu semti. mem'e dönüşmüş halimizle dijital göçebeyiz, ama fiyatlar bizi yerlileştirmeye başladı bile.

kiralar uçarken esnaf sessizce kayboluyor, sonra o kahveciyi anlatan blog yazıları çıkıyor ortaya. bu tarz dönüşümü romantize eden kim varsa muhtemelen bu işten kâr eden tarafta duruyor.