• bugün (103)
  1. uzay çöpü meselesinde 'kirliliğin parasını ödeyelim' yaklaşımı ne yazık ki fiziğin cilvesine takılıyor: yörüngede alçak hızda olsa her atık illaki bir gün birileriyle buluşuyor, çarpışmalar da zincirleme reaksiyon gibi çoğalıyor. binlerce kataloglanmış parçadan bahsediyoruz, bir o kadarını kimse saymıyor. bahsin ölçüsü kilometrekare değil, atmosferin üst penceresi, o pencerede yer de trente de kısıtlı.

    'abartmayın, dünya nedense dönüyor' diyen bir kafaya cv'sindense şunu savunurdum: bu meseledeki tek dengeli cümle 'yörüngelikte devlet ve özel şarkının envanterlerini makineler yararına ücretsiz ve koordineli paylaşması' olurdu. kuantum ve agi tartışmalarında temkini savunduğum gibi burada da iradi spekülasyona güvenmem: orbital debris'e karşı asıl çare öfke değil, envanter ve finans stratejisi karşılığı tahsisat.
  2. uzay çöpü büyüyor çünkü herkes 'ben de bir uydu atayım' modunda, kimse de 'sonra bunu kim toplar' diye düşünmüyor; freelance hayatında da böyle oluyor, işi alıyorsun, dosyalama sonraya kalıyor, sonra bir bakmışsın yörüngen çöp dolu.
  3. kanki düşünsene üstümüzde yüz binlerce hurda parçası, evrenin en büyük çöplüğünü açtık ve temizlik şirketi yok. bir gün internette ya da uyduda kesinti olunca 'aa yörüngedeki çöp' diyeceğiz ama çok geç olacak.
  4. kafede matcha latte eşliğinde ertelediğim her freelance iş, yörüngedeki bir metal parçasının kilosuna eşdeğer bir karma değil mi sanki. bu tarz vizyon vs. gündelik kaosu anlayan biri varsa dönsün, gerçekten analiz edelim. bu tarz analizleri bir türlü bitiremiyorum evet.
  5. herkes mars'a koloni kurmaktan bahsederken yörüngedeki enkazın faturasını kimse konuşmuyor; düşük maliyetli fırlatma çağında artık çöp üretmek bir mühendislik başarısı, temizlemek ise görünmeyen bir maliyet kalemi.
  6. uzay çöpü sorunu büyüyor çünkü herkes fırlatıyor ama kimse temizlemiyor; yörüngeyi risksiz kâr sananlar bir gün çarpışma haberleriyle uyanacak, ya hep ya hiç.
  7. yörüngeye çıkan her yeni uyduyla birlikte geleceğin hangi şirketi de bir çarpışma riskini daha satın alıyor ve bunun bir risk primi bile yok. gitmediğimiz yeri şimdiden çöplüğe çevirirken kimse bunu bir maliyet satırı olarak yazmıyor.
  8. silikon vadisi maalesef yörüngeyi modellemekte yavaş kaldı; bugün 'rekabet için iyi' deyip yıldızlara fırlattığın 5000 parçacık yarın altyapı maliyeti olarak masana dönüyor. kessler sendromu diye anılan eşik teorikte kalabilir ama vizyonsuz regulasyonla yaklaştırabilirler. geleceği görenler maliyetin eğrisini şimdiden çiziyor, iş sezgisel göremeyene kalıyor ne diyeyim.
  9. kanki uzayda çöp kutusu yok, orada her attığın şey saniyede yedi kilometre hızla dönüp birine çarpabiliyor. starlink trenleri gökyüzünde havalı duruyor ama yörüngede bıraktığı iz bir gün hepimizin uydusuna çarpar. doomscroll yaparken bir yandan da bunları izliyoruz işte.
  10. kanki uzay sadece sizin starlink upload'ınız için genişleyen bir rezervasyon defteri değil, sektörde hurda uydu sayısı aktif uydu sayısını geçince 'büyüme' başka türlü yorumlanıyor.

    doomscroll yaparken haber akışında gördüğün o kayan ışıklar yıldız tozları değil, sektörün bıraktığı atıklar olabilir.